Włodzimierz Lubański to jedna z największych postaci w historii polskiej piłki. Najmłodszy debiutant i strzelec gola w reprezentacji, legenda Górnika Zabrze, mistrz olimpijski z Monachium oraz zawodnik, którego karierę naznaczyła ciężka kontuzja z 1973 roku.
Początki w Gliwicach i rekordowy debiut w reprezentacji
Włodzimierz Lubański urodził się 28 lutego 1947 roku w Gliwicach. Piłkę zaczynał kopać w Sośnicy, a następnie występował w GKS Gliwice. Już jako dziesięciolatek wyróżniał się techniką, szybkością i skutecznością. W wieku czternastu lat trafił do juniorskiej reprezentacji Polski, a niedługo później zainteresował się nim Górnik Zabrze.
W barwach zabrzańskiego klubu szybko przebił się do pierwszego zespołu. Na debiut w dorosłej reprezentacji nie musiał długo czekać. 4 września 1963 roku wystąpił w Szczecinie przeciwko Norwegii. Polska wygrała 9:0, a Lubański zdobył jedną z bramek. Miał wtedy 16 lat i 188 dni, dzięki czemu został najmłodszym debiutantem oraz najmłodszym strzelcem w historii polskiej kadry.
Tak szybkie wejście do wielkiej piłki nie było przypadkiem. Lubański dysponował dobrym przyspieszeniem, świetnie poruszał się w polu karnym i potrafił zakończyć akcję zarówno strzałem, jak i podaniem. Górnik Zabrze stał się miejscem, w którym jego talent przerodził się w dojrzałe umiejętności.
Złota era Górnika Zabrze
W Górniku Lubański spędził trzynaście sezonów. W latach 1963–1975 rozegrał dla klubu 234 mecze ligowe i strzelił 155 goli. Był centralną postacią zespołu, który dominował w Polsce, a pod koniec lat sześćdziesiątych zaczął liczyć się również w europejskich pucharach.
Zabrzanie mierzyli się między innymi z Manchesterem United, Manchesterem City, Rangers FC, Dynamem Kijów i AS Roma. W 1968 roku dotarli do ćwierćfinału Pucharu Europy, a dwa lata później zagrali w finale Pucharu Zdobywców Pucharów. W decydującym meczu przegrali z Manchesterem City 0:2, ale sam awans do finału pozostaje jednym z największych osiągnięć polskiego klubu w europejskiej piłce.
Najważniejsze sukcesy Lubańskiego w Górniku obejmowały:
- 7 mistrzostw Polski – w latach 1963–1967, 1971 i 1972.
- 6 Pucharów Polski – w latach 1965 oraz 1968–1972.
- 4 tytuły króla strzelców ekstraklasy – w latach 1966, 1967, 1968 i 1969.
- Finał Pucharu Zdobywców Pucharów w 1970 roku.
W reprezentacji najważniejszym sukcesem był złoty medal igrzysk olimpijskich w Monachium w 1972 roku. Lubański wystąpił we wszystkich spotkaniach turnieju. Polska pokonała w finale Węgry 2:1, zdobywając pierwsze tak ważne trofeum w historii powojennego futbolu.
Kontuzja z Anglią – najboleśniejszy punkt kariery
6 czerwca 1973 roku Polska grała w Chorzowie z Anglią w eliminacjach mistrzostw świata. Lubański zdobył drugą bramkę dla gospodarzy, a chwilę później został ostro zaatakowany przez Roya McFarlanda. Uraz okazał się bardzo poważny. Doszło między innymi do zerwania więzadeł, uszkodzenia łąkotki i naruszenia kości.
Leczenie i rehabilitacja trwały niemal dwa lata. Kontuzja wykluczyła Lubańskiego z mistrzostw świata w 1974 roku, choć jego wcześniejsze występy miały udział w awansie Polski na turniej. Biało-czerwoni zdobyli w RFN brązowy medal, a Lubański musiał oglądać ten sukces poza boiskiem. To właśnie wtedy najmocniej pojawiło się pytanie, jak wyglądałaby jego kariera, gdyby nie uraz.
Po powrocie nie odzyskał już pełnej dynamiki sprzed kontuzji, ale nadal potrafił decydować o losach meczów. W 1978 roku pojechał na mundial w Argentynie. Selekcjoner Jacek Gmoch przez większą część turnieju korzystał z niego w ograniczonym zakresie, dlatego Lubański nie odegrał tam takiej roli, na jaką wskazywała jego forma i wcześniejsza pozycja w kadrze. Nie ma potrzeby sprowadzać tego do jednej przyczyny, ale turniej ten stał się kolejnym niespełnionym rozdziałem jego reprezentacyjnej historii.
W statystykach reprezentacyjnych najczęściej podaje się dziś 75 występów i 48 goli. W starszych zestawieniach można znaleźć liczbę 50 trafień, ponieważ uwzględniano także mecze i gole o innym statusie statystycznym. Rozbieżność wynika więc ze sposobu klasyfikowania spotkań, a nie z pomyłki dotyczącej samego zawodnika.
Kariera Włodzimierza Lubańskiego w skrócie
| Okres | Klub lub rola | Najważniejsze wydarzenia |
|---|---|---|
| 1957–1962 | Sośnica Gliwice i GKS Gliwice | Początki kariery i rozwój talentu w rodzinnym regionie |
| 1963–1975 | Górnik Zabrze | 7 mistrzostw Polski, 6 Pucharów Polski, finał PZP |
| 1963–1980 | Reprezentacja Polski | 75 meczów, 48 oficjalnych goli, złoto olimpijskie w 1972 roku |
| 1975–1982 | KSC Lokeren | Belgijska „druga młodość” i ćwierćfinał Pucharu UEFA |
| 1982–1985 | US Valenciennes, Stade Quimper, Racing Club Mechelen | Końcowy etap gry we Francji i Belgii |
| Po 1985 roku | Trener i menedżer piłkarski | Praca z młodzieżą, licencja FIFA i działalność ekspercka |
Druga piłkarska młodość w Belgii
Po kontuzji Lubański przeniósł się w 1975 roku do belgijskiego KSC Lokeren. Sam określał ten okres mianem drugiej sportowej młodości. Jego gra była już mniej dynamiczna niż przed urazem, ale doświadczenie, ustawienie i umiejętność czytania boiska pozwalały mu nadal być ważnym zawodnikiem.
W Lokeren spędził siedem lat. Klub z jego udziałem dotarł do ćwierćfinału Pucharu UEFA w 1981 roku. Później Lubański występował jeszcze w US Valenciennes, Stade Quimper i Racing Club Mechelen. Karierę zawodniczą zakończył w Belgii w 1986 roku, mając 39 lat.
Ostatni mecz w reprezentacji rozegrał 24 września 1980 roku przeciwko Czechosłowacji. Polska zremisowała 1:1, a Lubański zdobył bramkę z rzutu karnego. W kadrze występował przez siedemnaście lat i siedemnaście razy pełnił funkcję kapitana.
Od trenera do menedżera i eksperta
Po zakończeniu gry ukończył Szkołę Trenerów Federacji Belgijskiej przy stadionie Heysel. Pracował z młodzieżą w Mechelen, a także był związany szkoleniowo z Lokeren. Od 1990 roku prowadził firmę menedżerską, a w 1994 roku uzyskał licencję menedżerską FIFA.
Znajomość języków obcych – między innymi francuskiego, niemieckiego, angielskiego, holenderskiego, rosyjskiego i czeskiego – ułatwiała mu pracę na międzynarodowym rynku. W 2011 roku przez kilka miesięcy pełnił funkcję wiceprezesa do spraw sportowych w Polonii Warszawa. Później regularnie występował jako ekspert telewizyjny i komentator meczów reprezentacji Polski.
W życiu prywatnym Lubański od lat pozostaje związany z Belgią, ale jego nazwisko nadal silnie łączy się z Gliwicami, Górnikiem Zabrze i polską kadrą. Unikał budowania popularności na sensacji. Rozpoznawalność wynikała przede wszystkim z dorobku sportowego i długiej obecności w futbolu.
Dziedzictwo Lubańskiego w polskiej piłce
Lubański był dwukrotnie wybierany polskim piłkarzem roku, w 1967 i 1970 roku. W plebiscycie „France Football” zajął siódme miejsce w Europie w 1972 roku. Otrzymał także nagrodę Fair Play UNESCO. Przez wiele lat pozostawał najlepszym strzelcem reprezentacji Polski, zanim jego wynik poprawił Robert Lewandowski.
Jego znaczenie wykracza jednak poza same liczby. Dla starszych kibiców jest symbolem drużyny Górnika, która potrafiła rywalizować z europejskimi potęgami. Dla kolejnych pokoleń stał się przykładem zawodnika, który po niemal całkowitym zatrzymaniu kariery potrafił wrócić na wysoki poziom i zbudować drugie życie w futbolu.
Włodzimierz Lubański pozostaje postacią naznaczoną zarówno wielkimi triumfami, jak i pytaniem „co by było, gdyby” po kontuzji z 1973 roku. Właśnie połączenie rekordów, sukcesów, sportowej odporności i niespełnionych możliwości sprawia, że jego kariera piłkarska nadal zajmuje wyjątkowe miejsce w historii polskiego futbolu.