Seria rzutów karnych, oficjalnie określana w przepisach IFAB jako rzuty z punktu karnego, służy do wyłonienia zwycięzcy meczu, który po regulaminowym czasie gry i dogrywce nadal jest remisowy. Nie należy mylić jej z rzutem karnym przyznanym za przewinienie w trakcie spotkania.
Jak przebiega seria rzutów karnych?
Rzuty z punktu karnego stosuje się w rozgrywkach, w których remis nie może pozostać wynikiem końcowym, na przykład w fazie pucharowej. Jeżeli po 90 minutach i dogrywce żadna drużyna nie prowadzi, sędzia zarządza konkurs rzutów karnych.
Procedura przebiega według ustalonej kolejności:
- Wybór bramki – sędzia przeprowadza losowanie, a zwycięzca losowania wskazuje bramkę, przy której będą wykonywane rzuty. Sędzia może zmienić ten wybór, jeśli stan boiska lub względy bezpieczeństwa uniemożliwiają korzystanie z wybranego miejsca.
- Ustalenie kolejności – drugie losowanie rozstrzyga, która drużyna wykona pierwszy rzut.
- Wyznaczenie wykonawców – przed rozpoczęciem serii każda drużyna wskazuje zawodników uprawnionych do strzelania. W pierwszej kolejności przewiduje się po pięciu wykonawców.
- Naprzemienne rzuty – zespoły wykonują rzuty na zmianę. Każdy z pierwszych pięciu strzałów danej drużyny oddaje inny zawodnik.
- Przerwanie serii – seria może zakończyć się przed wykonaniem wszystkich pięciu rzutów, jeżeli przewaga jednej drużyny jest już większa niż liczba pozostałych prób przeciwnika.
- Rozstrzygnięcie remisu – jeśli po pięciu rzutach jest remis, drużyny wykonują kolejne próby w tej samej kolejności. W tej fazie wygrywa zespół, który po takiej samej liczbie rzutów uzyska przewagę. Ten etap bywa określany jako nagła śmierć.
Wykonawcy oraz zawodnicy oczekujący na swoją próbę przebywają w środkowym kole boiska. Do pola karnego podchodzi tylko zawodnik wyznaczony do konkretnego rzutu. W serii mogą uczestniczyć wyłącznie zawodnicy uprawnieni zgodnie z przepisami, czyli ci, którzy znajdowali się na boisku w chwili zakończenia meczu, z uwzględnieniem zmian dokonanych w zgodzie z regulaminem rozgrywek.
Jakie zasady obowiązują zawodnika i bramkarza?
Sam rzut z punktu karnego jest wykonywany z punktu oddalonego o 11 metrów od linii bramkowej. Piłka musi pozostać nieruchoma przed kopnięciem, a wykonawca może skierować ją wyłącznie do przodu. Rzut rozpoczyna się po sygnale sędziego.
Najważniejsze reguły dotyczące uczestników serii są następujące:
- Bramkarz – w chwili kopnięcia musi mieć przynajmniej część jednej stopy na linii bramkowej, na jej przedłużeniu albo za nią. Nie może stać przed linią w sposób naruszający tę zasadę.
- Wykonawca – po kopnięciu nie może ponownie dotknąć piłki, zanim nie dotknie jej inny zawodnik. W serii oznacza to brak możliwości samodzielnej dobitki.
- Pozostali zawodnicy – nie stoją przy polu karnym ani za bramką. Oczekują w środkowym kole, z wyjątkiem bramkarza broniącego danego rzutu.
- Zmiana bramkarza – może nastąpić tylko w granicach przewidzianych przez przepisy. Jeżeli drużyna zakończyła mecz z mniejszą liczbą zawodników, druga drużyna musi odpowiednio ograniczyć liczbę uprawnionych wykonawców, aby obie strony miały taką samą liczbę zawodników.
- Brak dobitki – piłka po wykonaniu rzutu jest traktowana jako zakończona akcja. Odbicie od słupka, poprzeczki lub bramkarza nie pozwala strzelcowi na ponowne uderzenie.
To właśnie brak dobitki odróżnia serię od rzutu karnego wykonywanego w trakcie gry. W zwykłym rzucie karnym piłka po odbiciu od bramkarza albo konstrukcji bramki pozostaje w grze i może zostać przejęta przez innych zawodników. W konkursie rzutów karnych nie ma takiej kontynuacji akcji.
Rzut karny w meczu a seria rzutów karnych
| Cecha | Rzut karny w trakcie gry | Seria rzutów karnych |
|---|---|---|
| Moment wykonania | W trakcie meczu, po przewinieniu drużyny broniącej we własnym polu karnym | Po regulaminowym czasie i dogrywce, gdy rozgrywki wymagają wyłonienia zwycięzcy |
| Wpływ na wynik | Zdobyta bramka zmienia wynik spotkania | Celne rzuty decydują o tym, która drużyna awansuje lub zdobywa trofeum |
| Kto wykonuje? | Wyznaczony zawodnik aktualnie uczestniczący w meczu | Uprawnieni zawodnicy wskazani do udziału w serii |
| Dobitka | Możliwa, jeśli piłka po strzale odbije się od bramkarza lub konstrukcji bramki | Niemożliwa, ponieważ strzelec nie może dotknąć piłki drugi raz |
| Pozycja pozostałych zawodników | Poza polem karnym i w wymaganej odległości od piłki | W środkowym kole boiska, poza wykonawcą i bramkarzem |
Co dzieje się po remisie po pięciu rzutach?
Remis po pięciu próbach każdej drużyny nie oznacza powtórzenia całej serii. Zespoły wykonują następne rzuty naprzemiennie, aż jeden z nich zdobędzie bramkę, a drugi nie odpowie celnym strzałem w tej samej kolejce. Każdy kolejny rzut nadal musi zostać wykonany przez innego zawodnika, dopóki wszyscy uprawnieni gracze nie oddadzą próby. Później kolejność może zostać rozpoczęta ponownie.
Seria rzutów karnych jest więc ściśle sformalizowanym sposobem rozstrzygania remisu. Emocje i presja są jej nieodłączną częścią, ale o wyniku decydują konkretne zasady dotyczące kolejności, pozycji bramkarza, uprawnienia zawodników oraz braku dobitki.