Strona główna
Kluby piłkarskie
Polonia Bytom – historia klubu, sukcesy i najważniejsze fakty

Polonia Bytom – historia klubu, sukcesy i najważniejsze fakty

Piłka na murawie stadionu

Polonia Bytom to jeden z najważniejszych klubów w historii sportu na Górnym Śląsku. Założona 4 stycznia 1920 roku, stała się symbolem polskiego Bytomia, a przydomek „Królowa Śląska” odnosi się zarówno do piłkarskich sukcesów z lat 50. i 60., jak i hokejowej dominacji w latach 80. i 90. Jej dzieje obejmują powstanie w okresie plebiscytowym, powojenną odbudowę, dwa mistrzostwa Polski w piłce nożnej, sześć tytułów hokejowych oraz trudną drogę współczesnej odbudowy.

Podstawowe informacje o klubie:

  • Data założenia – 4 stycznia 1920 roku
  • Barwy – niebiesko-czerwone
  • Przydomki – „Królowa Śląska” i „Niebiesko-czerwoni”
  • Historyczny stadion – Stadion im. Edwarda Szymkowiaka
  • Najważniejsze dyscypliny – piłka nożna i hokej na lodzie

Jak powstała Polonia Bytom?

Początek historii klubu przypada na 4 stycznia 1920 roku. Zebranie założycielskie Towarzystwa Sportowego Polonia odbyło się z inicjatywy Polskiego Komisariatu Plebiscytowego, który zachęcał mieszkańców Górnego Śląska do tworzenia własnych organizacji kulturalnych, oświatowych i sportowych. Wśród uczestników dominowali członkowie Towarzystwa Sportowego „Sokół”.

W organizację pierwszej Polonii szczególnie zaangażowali się dr Maksymilian Wilimowski i Alojzy Budniok. Pierwszym prezesem został Edmund Grabianowski. Klub utworzył sekcję piłkarską oraz zapaśniczą. Już 4 lutego 1920 roku piłkarze rozegrali spotkanie z Pogonią Katowice. Były to pierwsze polskie derby Śląska, choć wynik meczu nie zachował się w dokumentach.

Rozwój klubu przypadł na okres plebiscytu, powstań śląskich i późniejszego podziału regionu. Wiosną 1921 roku Polonia zmierzyła się z Poniatowskim Szombierki na dzisiejszym Placu Sobieskiego. Spotkanie zakończyło się porażką 1:4. Po wytyczeniu granicy polsko-niemieckiej przedwojenna Polonia zakończyła działalność w sierpniu 1922 roku. Część działaczy i zawodników przeniosła się do innych polskich organizacji sportowych, między innymi do klubu w Miechowicach.

Powojenna reaktywacja nastąpiła w 1945 roku. Pierwsze zebranie organizacyjne odbyło się 29 maja, choć przygotowania do odbudowy sportu w mieście rozpoczęły się już w marcu. Wśród działaczy znaleźli się Jan Pakuła, Robert Kostoń, Franciszek Kachel, Wilhelm Kupiec i Ludwik Piątek, a pierwszym powojennym prezesem został dr Jan Wilga.

Na tożsamość odrodzonej Polonii wpłynęli także sportowcy i działacze przybyli ze Lwowa. W drużynie pojawili się między innymi Michał Matyas, Ryszard Koncewicz, Edward Madejski oraz inni zawodnicy związani wcześniej z lwowskimi klubami. Dzięki nim powojenna Polonia nawiązała do tradycji Pogoni Lwów, co znalazło odbicie także w klubowych barwach i herbie.

Złota era piłkarska Polonii Bytom

Największy rozkwit piłkarskiej Polonii przypadł na lata 50. i 60. W 1952 roku drużyna zajęła pierwsze miejsce w swojej grupie mistrzostw Polski, ale w finałowym dwumeczu przegrała rywalizację z Ruchem Chorzów. Ten wynik zapowiadał jednak możliwości młodego zespołu, który szybko znalazł się w krajowej czołówce.

Pierwsze mistrzostwo Polski Polonia zdobyła w 1954 roku. Drużyna zakończyła sezon na pierwszym miejscu, a Henryk Kempny został współkrólem strzelców ligi. W 1955 roku klub na krótko spadł z najwyższej klasy rozgrywkowej, lecz już po roku do niej wrócił.

W 1958 roku Polonia po raz pierwszy wystąpiła w Pucharze Europy Mistrzów Krajowych. W kwalifikacjach zmierzyła się z MTK Budapeszt, przegrywając oba mecze 0:3. Sam udział miał jednak duże znaczenie, ponieważ bytomski klub został pierwszym śląskim zespołem uczestniczącym w europejskich pucharach.

Drugie mistrzostwo Polski przyszło w 1962 roku. W decydującym dwumeczu Polonia pokonała Górnika Zabrze. Pierwsze spotkanie wygrała 4:1, a w rewanżu przegrała 1:2, co wystarczyło do zdobycia tytułu. Jan Liberda, jeden z symboli klubu, po raz drugi został wtedy królem strzelców ekstraklasy.

W sezonie 1962/1963 Polonia jako pierwszy polski klub awansowała do drugiej rundy Pucharu Europy, rozumianej wówczas jako 1/8 finału. W kwalifikacjach wyeliminowała Panathinaikos Ateny, wygrywając 2:1 i 4:1. Później lepszy okazał się Galatasaray Stambuł.

Najbardziej niezwykły rozdział międzynarodowej historii Polonii wiąże się z 1965 rokiem. W finale Pucharu Karla Rappana, znanego także jako Puchar Intertoto, drużyna odrobiła stratę z pierwszego meczu z SC Lipsk. Po porażce 0:3 w Lipsku wygrała rewanż w Bytomiu 5:1. W tym samym roku Polonia zwyciężyła także w International Soccer League, a następnie pokonała Duklę Praga w rywalizacji o Puchar Ameryki.

Najważniejsze sukcesy piłkarskie klubu przedstawia poniższe zestawienie:

Rok Osiągnięcie Znaczenie
1954 Mistrzostwo Polski Pierwszy tytuł mistrzowski w historii klubu
1958 Debiut w Pucharze Europy Mistrzów Krajowych Pierwszy występ śląskiego klubu w europejskich pucharach
1962 Mistrzostwo Polski Drugi tytuł oraz awans do Pucharu Europy
1964 Finał Pucharu Polski Porażka z Legią Warszawa po dogrywce
1965 Puchar Karla Rappana Zwycięstwo nad SC Lipsk w finałowym dwumeczu
1965 Puchar Ameryki Zwycięstwo w rywalizacji z Duklą Praga

Polonia trzykrotnie docierała także do finału Pucharu Polski – w 1964, 1973 i 1977 roku. Żadnego z tych finałów nie wygrała. W okresie największych sukcesów ligowych regularnie znajdowała się jednak w ścisłej krajowej czołówce.

Piłkarskie legendy Polonii

Potęgę klubu tworzyli zawodnicy, którzy łączyli wysokie umiejętności z wieloletnim przywiązaniem do Bytomia. Wśród najważniejszych postaci wymienia się:

  • Edward Szymkowiak – wybitny bramkarz, reprezentant Polski i jedna z największych ikon Polonii. Zdobywał z klubem mistrzostwo oraz tytuły wicemistrzowskie, a w 1965 roku triumfował w Pucharze Rappana i Pucharze Ameryki. Jego imię nosił historyczny stadion przy ulicy Olimpijskiej.
  • Jan Liberda – napastnik nazywany „Białym Pele”, dwukrotny król strzelców ekstraklasy. W barwach Polonii zdobył mistrzostwo Polski w 1962 roku i przez wiele sezonów należał do najskuteczniejszych zawodników ligi.
  • Kazimierz Trampisz – wieloletni napastnik Polonii, który przez 15 lat występował w ekstraklasie i zdobył z klubem dwa mistrzostwa Polski.
  • Zygmunt Anczok – obrońca Polonii i złoty medalista olimpijski z Monachium z 1972 roku. W klubie występował w latach 1963–1971.
  • Ryszard Grzegorczyk – jeden z rekordzistów pod względem liczby występów w ekstraklasie. Z Polonią zdobył mistrzostwo Polski oraz trzy wicemistrzostwa kraju.
  • Walter Winkler – reprezentant Polski, mistrz kraju z 1962 roku oraz zdobywca międzynarodowych trofeów w 1965 roku.

Ważną częścią tradycji klubu było szkolenie własnych zawodników. Wychowankowie Polonii stanowili podstawę wielu drużyn odnoszących sukcesy w latach 50., 60. i później. Klub dostarczył także reprezentacji Polski wielu olimpijczyków i kadrowiczów.

Hokej – druga wielka karta w historii klubu

Hokej na lodzie pojawił się w Polonii po wojnie. W 1946 roku klub zgłosił drużynę do mistrzostw Śląska, a pierwszy trening odbył się 15 grudnia na lodowisku urządzonym na kortach tenisowych w parku miejskim. Warunki były bardzo skromne. Zawodnicy korzystali z improwizowanego sprzętu, a bramkarz otrzymał między innymi kij wykonany z fragmentu starej szafy.

W 1950 roku oddano do użytku naturalne lodowisko nazwane Torkacikiem. Obiekt służył zimą hokeistom, a latem między innymi siatkarzom i koszykarzom. Rozwój sekcji przyspieszył po pojawieniu się kolejnych zawodników i trenerów, w tym Emila Nikodemowicza. Przełomem było otwarcie sztucznego lodowiska przy ulicy Pułaskiego w 1966 roku.

Polonia stopniowo budowała zaplecze szkoleniowe i organizacyjne. Dużą rolę odegrali bracia Nikodemowiczowie, którzy stworzyli system oparty na pracy z młodzieżą. Wychowankowie klubu zasilali pierwszą drużynę, reprezentację Polski i zespoły juniorskie zdobywające krajowe tytuły.

Awans do pierwszej ligi hokejowej nastąpił po sezonie 1980/1981. W debiutanckim sezonie Polonia zajęła czwarte miejsce, a rok później zdobyła srebrny medal. Pierwsze mistrzostwo Polski hokeiści wywalczyli w 1984 roku, pokonując w finale Zagłębie Sosnowiec.

W latach 1984–1991 bytomska drużyna zdobyła sześć tytułów mistrzowskich. Dominacja na krajowych lodowiskach zbiegła się z dobrymi występami w europejskich pucharach. W 1985 roku Polonia dotarła do półfinału Pucharu Europy, eliminując między innymi Dynamo Berlin.

Najważniejsze osiągnięcia hokejowej Polonii przedstawiają się następująco:

Lata Osiągnięcie Uwagi
1983 Wicemistrzostwo Polski Początek okresu obecności w ścisłej krajowej czołówce
1984 Mistrzostwo Polski Pierwszy tytuł hokejowy Polonii
1985 Wicemistrzostwo Polski Równolegle udany występ w Pucharze Europy
1986 Mistrzostwo Polski Drugie złoto w ciągu trzech sezonów
1988 Mistrzostwo Polski Triumf po zwycięstwie nad GKS-em Tychy
1989–1991 Trzy kolejne mistrzostwa Polski Najdłuższa seria tytułów w historii sekcji
1993 i 2001 Brązowe medale mistrzostw Polski Powrót do krajowej rywalizacji po problemach organizacyjnych

Po przemianach ustrojowych sekcja hokejowa zmagała się z zadłużeniem i wysokimi kosztami utrzymania lodowiska. W 1992 roku powstało Bytomskie Towarzystwo Hokejowe Polonia Bytom, a dwa lata później Miejski Hokejowy Klub Sportowy. Zmiany organizacyjne nie przerwały tradycji, lecz ograniczyły możliwości sportowe. W sezonie 2000/2001 drużyna zdobyła brązowy medal mistrzostw Polski, jednak w kolejnym sezonie została wycofana z rozgrywek z powodu problemów finansowych.

Polonia po 1997 roku – fuzja, kryzys i odbudowa

7 lipca 1997 roku doszło do połączenia sekcji piłkarskich Polonii Bytom i Szombierek Bytom. Fuzja miała stworzyć silny klub oparty na tradycji dwóch zasłużonych lokalnych rywali. W praktyce szybko pojawiły się konflikty organizacyjne i różnice w zarządzaniu. Połączenie zakończyło się 30 listopada 1998 roku.

W kolejnych latach Polonia przechodziła przez problemy finansowe, organizacyjne i licencyjne. W 2005 roku awansowała na zaplecze ekstraklasy, a w czerwcu 2007 roku, po 21 latach przerwy, wróciła do najwyższej klasy rozgrywkowej. W sezonie 2007/2008 utrzymała się w ekstraklasie, mimo konieczności rozgrywania części spotkań poza własnym stadionem.

W sezonie 2008/2009 klub zajął siódme miejsce w ekstraklasie. Był to jeden z najlepszych wyników Polonii w najnowszej historii. Dwa kolejne sezony również zakończyły się siódmymi lokatami, ale problemy finansowe i brak stabilności sportowej doprowadziły do spadku w 2011 roku. W 2012 roku zespół opuścił także zaplecze ekstraklasy.

Odbudowa rozpoczęła się od niższych lig. W 2015 roku Polonia wróciła na szczebel centralny po zwycięskich barażach z Wartą Poznań. Problemy licencyjne sprawiły jednak, że w 2017 roku klub musiał rozpocząć rywalizację jako nowy podmiot w IV lidze. Po awansie do III ligi zespół przez kilka sezonów bezskutecznie walczył o powrót na wyższy poziom.

Przełom nastąpił w sezonie 2022/2023. Pod wodzą Adama Burka Polonia wywalczyła pierwsze miejsce w grupie III ligi, wyprzedzając między innymi rezerwy Rakowa Częstochowa. Od sezonu 2023/2024 klub ponownie występuje na szczeblu centralnym. Domowe mecze rozgrywa na obiekcie przy ulicy Piłkarskiej, który zastąpił historyczny Stadion im. Edwarda Szymkowiaka.

Historia Polonii Bytom nie jest prostą opowieścią o kolejnych trofeach. To dzieje klubu, którego tożsamość kształtowały plebiscyt, powojenna migracja ze Lwowa, sportowa praca z młodzieżą, sukcesy piłkarzy i hokeistów oraz wielokrotna odbudowa po kryzysach. Właśnie połączenie tych dwóch tradycji – piłkarskiej i hokejowej – sprawiło, że Polonia zajmuje wyjątkowe miejsce w historii bytomskiego i śląskiego sportu.

Redakcja sportdziennik.pl

Sportdziennik.pl to portal o piłce nożnej dla kibiców, zawodników amatorów, trenerów i rodziców dzieci, które trenują w klubach. Co kolejkę piszemy o Ekstraklasie i 1 lidze: zapowiedzi, gdzie oglądać mecze, wyniki i najważniejsze rozstrzygnięcia. Na stałe tłumaczymy zasady gry i pracę sędziów, piszemy o treningu i taktyce, zdrowiu i regeneracji piłkarza, sprzęcie, historii klubów i wielkich turniejów oraz o tym, jak kibicować na stadionie i przed telewizorem.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?