GKS Katowice powstał 27 lutego 1964 roku z połączenia kilku katowickich klubów. „GieKSa” szybko stała się jednym z symboli śląskiego sportu – najpierw jako wielosekcyjny klub, później przede wszystkim jako drużyna piłkarska, a od 2015 roku ponownie jako organizacja obejmująca kilka dyscyplin.
Podstawowe informacje:
- Pełna nazwa – Górniczy Klub Sportowy Katowice
- Data powstania – 27 lutego 1964 roku
- Barwy – złoto-zielono-czarne
- Stadion – obiekt przy ul. Bukowej 1 w Katowicach
Jak powstał GKS Katowice?
Bezpośrednie przygotowania do utworzenia klubu rozpoczęły się jesienią 1963 roku. 5 listopada powołano komitet założycielski, uchwalono statut i przyjęto nazwę Górniczy Klub Sportowy „Katowice”. Formalnie uchwała została uprawomocniona 27 lutego 1964 roku i właśnie tę datę uznaje się za początek działalności GKS Katowice.
Nowy klub był wynikiem scalenia lokalnych środowisk sportowych. Za inicjatywą utworzenia silnej, wielosekcyjnej organizacji stał Karol Fabris, ówczesny wiceminister górnictwa i energetyki. Wsparcia udzieliły 32 instytucje i zakłady pracy z Katowic. W tle tych działań znajdowały się także wcześniejsze, przedwojenne plany stworzenia dużego klubu, przerwane przez wybuch II wojny światowej. Nie oznacza to jednak, że GKS istniał przed 1964 rokiem – jego oficjalna data założenia pozostaje jednoznaczna.
W skład organizacji tworzącej GKS weszły między innymi:
- Górnik 1920 Katowice
- Rapid i Orzeł Wełnowiec
- KS Koszutka Katowice
- Katowicki Klub Łyżwiarski
- Katowicki Klub Sportowy Górnik
- Górniczy Klub Żeglarski Szkwał
Od początku nie był to wyłącznie klub piłkarski. W pierwszych latach działało w nim około 15 sekcji, a GKS miał ambicję rywalizować na wysokim poziomie w wielu dyscyplinach. Z czasem to właśnie piłka nożna przyciągała największą uwagę, lecz wielosekcyjny rodowód do dziś pozostaje ważną częścią tożsamości „GieKSy”.
Piłkarska złota era GieKSy
Największy rozkwit drużyny z Bukowej przypadł na lata 80. i 90. XX wieku. GKS regularnie znajdował się w czołówce krajowych rozgrywek, zdobywał trofea i występował w europejskich pucharach. Cztery razy kończył ligę na drugim miejscu, a kolejne cztery sezony zamykał na najniższym stopniu podium.
| Osiągnięcie | Lata sukcesów | Liczba |
|---|---|---|
| Wicemistrzostwo Polski | 1988, 1989, 1992, 1994 | 4 |
| 3. miejsce w najwyższej klasie rozgrywkowej | 1987, 1990, 1995, 2003 | 4 |
| Puchar Polski | 1986, 1991, 1993 | 3 |
| Superpuchar Polski | 1991, 1995 | 2 |
| 1/8 finału europejskich pucharów | Puchar Zdobywców Pucharów: 1987, 1992, Puchar UEFA: 1995 | 3 |
W krajowych pucharach katowiczanie pięciokrotnie docierali także do finału, w tym w latach 1985, 1987, 1990, 1995 i 1997. Te wyniki sprawiły, że GKS należał do najbardziej rozpoznawalnych polskich klubów tamtego okresu.
Historia europejskich występów zaczęła się od pamiętnych spotkań z FC Barceloną w sezonie 1970/1971. GKS przegrał oba mecze – 0:1 i 2:3 – ale rywalizacja z hiszpańskim gigantem na długo zapisała się w pamięci kibiców. Później drużyna dwukrotnie dotarła do 1/8 finału Pucharu Zdobywców Pucharów. W sezonie 1994/1995 szczególne emocje przyniosła konfrontacja z Girondins de Bordeaux. Zwycięstwo 1:0 u siebie i remis 1:1 na wyjeździe dały GKS awans do 1/8 finału Pucharu UEFA.
Wielosekcyjne dziedzictwo klubu
Piłka nożna była najbardziej widoczną częścią działalności GKS, lecz przez lata klub rozwijał także sport indywidualny i inne gry zespołowe. W jego strukturach działały sekcje między innymi piłki ręcznej, siatkówki, hokeja na lodzie, pływania, szermierki, zapasów, tenisa, saneczkarstwa, narciarstwa, łyżwiarstwa figurowego, żeglarstwa, szachów i boksu.
Według klubowych zestawień barwy GKS reprezentowało 44 olimpijczyków. Cztery medale olimpijskie zdobyli dla Katowic zapaśnicy Roman Bierła, Jan Dołgowicz i Andrzej Supron oraz piłkarz Piotr Świerczewski. Szczególnie mocną pozycję miały zapasy, które przyniosły klubowi setki medali z zawodów najwyższej rangi.
Do wyróżniających się sportowców należeli także tenisistka Barbara Kral-Olsza oraz saneczkarka Barbara Piecha, mistrzyni świata. Tak szeroki zakres działalności sprawił, że GKS wychowywał zawodników zarówno do rywalizacji ligowej, jak i do występów na najważniejszych imprezach międzynarodowych.
W latach 80. i 90. część sekcji zaczęła się usamodzielniać lub przechodzić do odrębnych struktur. W efekcie GKS stopniowo przekształcił się w klub skoncentrowany na piłce nożnej. Przez pewien czas właśnie w takiej, jednosekcyjnej formule funkcjonował przy Bukowej.
Kryzys i odbudowa po 2005 roku
Początek XXI wieku przyniósł poważne problemy finansowe. W 2005 roku GKS nie otrzymał licencji na grę na zapleczu najwyższej ligi i rozpoczął sezon 2005/2006 na czwartym poziomie rozgrywkowym. Był to jeden z najtrudniejszych momentów w historii klubu.
Drużyna przetrwała dzięki zaangażowaniu kibiców i stopniowo odbudowywała pozycję sportową. Seria awansów doprowadziła do powrotu na zaplecze Ekstraklasy w 2007 roku. Później klub przeżywał kolejne wahania formy. Spadek w sezonie 2018/2019 oznaczał grę w drugiej lidze, ale po dwóch sezonach GKS wrócił do pierwszej ligi.
W 2024 roku piłkarze uczcili 60-lecie klubu bezpośrednim awansem do Ekstraklasy. Był to ważny punkt nowego rozdziału, łączącego pamięć o dawnej potędze z odbudowaną pozycją we współczesnym futbolu.
Powrót do wielosekcyjności
W 2015 roku Katowice ponownie obrały kierunek wielosekcyjnego GKS. W tym samym roku powstała sekcja piłki nożnej kobiet. Zaczynała w trzeciej lidze, lecz w ciągu trzech sezonów awansowała do Ekstraligi. Pod kierunkiem Karoliny Koch zespół osiągnął największe sukcesy w historii kobiecej piłki w Katowicach.
W sezonie 2022/2023 zawodniczki zdobyły mistrzostwo Polski, wygrywając 18 z 22 spotkań. Rok później sięgnęły po wicemistrzostwo i pierwszy w historii klubu Puchar Polski, a w sezonie 2024/2025 ponownie zostały mistrzyniami kraju.
Do odnowionych struktur dołączyły także siatkówka i hokej. Drużyna siatkarska, zbudowana na bazie TKKF Czarni Katowice, w 2016 roku wywalczyła awans do PlusLigi. Hokeiści odbudowywali pozycję od 2016 roku, a w 2022 i 2023 zdobyli mistrzostwo Polski. Ich występy przyniosły klubowi także ważne zwycięstwa w europejskich rozgrywkach.
Historia GKS Katowice to więc nie tylko opowieść o sukcesach drużyny piłkarskiej. To również historia lokalnej fuzji z 1964 roku, wielosekcyjnego rozwoju, kryzysu, determinacji kibiców i powrotu do modelu, w którym klub reprezentuje Katowice w kilku dyscyplinach. „GieKSa” pozostaje dzięki temu jednym z najważniejszych symboli sportowej tożsamości Śląska.