Spalony w piłce nożnej nie oznacza automatycznie przewinienia. Zawodnik może znajdować się na pozycji spalonej, ale sędzia przerwie grę dopiero wtedy, gdy ten zawodnik aktywnie uczestniczy w akcji. Liczy się przede wszystkim jego ustawienie w momencie zagrania lub dotknięcia piłki przez współpartnera.
Czym jest pozycja spalona?
Zawodnik znajduje się na pozycji spalonej, gdy w chwili zagrania lub dotknięcia piłki przez współpartnera jest na połowie przeciwnika i jednocześnie bliżej jego linii bramkowej niż piłka oraz przedostatni zawodnik drużyny broniącej.
Przedostatni zawodnik wyznacza punkt odniesienia dla linii spalonego. Najczęściej jest nim ostatni obrońca z pola, ponieważ bramkarz znajduje się bliżej własnej linii bramkowej, ale przepisy nie wskazują konkretnych pozycji. Każdy zawodnik drużyny broniącej może być przedostatnim zawodnikiem.
Przy ocenie ustawienia bierze się pod uwagę części ciała, którymi można legalnie zdobyć bramkę, czyli głowę, tułów i nogi. Ręce oraz dłonie nie są brane pod uwagę, dotyczy to także bramkarza. Zawodnik ustawiony dokładnie na linii z piłką lub przedostatnim przeciwnikiem nie znajduje się na pozycji spalonej.
Sama pozycja spalona nie jest jeszcze przewinieniem. Przewinienie pojawia się dopiero wtedy, gdy zawodnik aktywnie uczestniczy w grze.
Kiedy pozycja spalona staje się przewinieniem?
Przepisy gry wiążą przewinienie z aktywnym udziałem w akcji. Nie chodzi wyłącznie o dotknięcie piłki. Zawodnik może zostać ukarany również wtedy, gdy jego zachowanie wpływa na przeciwnika albo gdy korzysta z wcześniejszego ustawienia na pozycji spalonej.
Aktywny udział w grze obejmuje przede wszystkim:
- Zagranie lub dotknięcie piłki – zawodnik na pozycji spalonej bezpośrednio uczestniczy w akcji po podaniu lub dotknięciu piłki przez współpartnera.
- Przeszkadzanie przeciwnikowi – zawodnik zasłania pole widzenia, utrudnia ruch lub możliwość zagrania piłki albo walczy z przeciwnikiem o piłkę.
- Ewidentną próbę zagrania piłki – próba musi dotyczyć piłki znajdującej się blisko i wpływać na zachowanie przeciwnika. Sam bieg w kierunku piłki z dużej odległości nie wystarcza.
- Czerpanie korzyści z pozycji – zawodnik zagrywa piłkę, która trafiła do niego po odbiciu od przeciwnika, słupka lub poprzeczki, albo po rozmyślnej paradzie obronnej.
Przeszkadzanie przeciwnikowi może polegać na zasłonięciu mu pola widzenia, opóźnieniu jego ruchu albo ograniczeniu możliwości zagrania piłki. Samo przebywanie w pobliżu obrońcy nie wystarcza. Sędzia ocenia, czy zachowanie zawodnika rzeczywiście wpłynęło na jego działanie.
Moment podania ma znaczenie nawet wtedy, gdy zawodnik otrzymuje piłkę dopiero chwilę później. Sędzia analizuje jego ustawienie w chwili zagrania przez współpartnera, a nie dopiero w momencie przyjęcia piłki.
Kiedy spalony nie obowiązuje?
Przepis o spalonym nie ma zastosowania w kilku wyraźnie określonych sytuacjach. Najważniejsze wyjątki przedstawia tabela:
| Sytuacja | Czy obowiązuje spalony? | Komentarz |
|---|---|---|
| Rzut z autu | Nie | Zawodnik może otrzymać piłkę bezpośrednio z wrzutu z autu, nawet jeśli jest ustawiony za linią obrony. |
| Rzut rożny | Nie | Po bezpośrednim zagraniu z rzutu rożnego pozycja odbierającego nie jest oceniana pod kątem spalonego. |
| Rzut od bramki | Nie | Bezpośrednie otrzymanie piłki z rzutu od bramki nie może skutkować spalonym. |
| Własna połowa boiska | Nie | Zawodnik znajdujący się na własnej połowie, włącznie z linią środkową, nie może być na pozycji spalonej. |
Wyjątki dotyczą bezpośredniego otrzymania piłki z danego wznowienia. Jeżeli po rzucie rożnym, aucie lub rzucie od bramki piłka zostanie najpierw zagrana przez innego zawodnika, przy kolejnym podaniu sytuację ocenia się już według zwykłych zasad.
Rykoszet a rozmyślne zagranie obrońcy
Jedną z trudniejszych kwestii jest ocena, czy piłka tylko odbiła się od obrońcy, czy została przez niego rozmyślnie zagrana. Rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ po rozmyślnym zagraniu przeciwnika pozycja spalonego może zostać „zresetowana”. Wyjątkiem jest rozmyślna parada obronna.
- Rykoszet występuje wtedy, gdy piłka trafia w przeciwnika, który nie ma czasu na reakcję ani na wykonanie ruchu całym ciałem w kierunku piłki. Taki przypadkowy kontakt nie usuwa wcześniejszej pozycji spalonej.
- Rozmyślne zagranie ma miejsce, gdy zawodnik wykonuje ruch całym ciałem w kierunku piłki i ją zagrywa. Nie decydują jakość, kierunek ani celność zagrania. Istotne jest dostrzegalne, świadome działanie.
- Rozmyślna parada obronna dotyczy próby wybicia piłki lecącej do bramki lub znajdującej się bardzo blisko niej. Jeśli piłka po takiej interwencji trafia do zawodnika ustawionego na pozycji spalonej, wcześniejsza pozycja nadal może mieć znaczenie.
Przykładowo, jeżeli obrońca nie zdąży zareagować na mocno zagraną piłkę i ta odbije się od jego nogi, mamy do czynienia z rykoszetem. Jeżeli natomiast obrońca dostrzega piłkę, wykonuje ruch w jej kierunku i próbuje ją zagrać, przepisy mogą potraktować tę sytuację jako rozmyślne zagranie, nawet gdy podanie jest nieudane.
Ocena nie zależy wyłącznie od tego, gdzie piłka poleciała po kontakcie z obrońcą. Najważniejsze jest to, czy obrońca miał możliwość świadomego zagrania piłki i wykonał w jej kierunku ruch.
W praktyce sędzia asystent musi jednocześnie ocenić ustawienie zawodnika, moment podania, rodzaj kontaktu z piłką oraz wpływ zawodnika na przeciwnika. Dlatego podobnie wyglądające sytuacje mogą wymagać odrębnej interpretacji.
Jak sędzia ocenia spalonego?
Decyzję można uporządkować w kilku następujących po sobie krokach:
- Ustalenie pozycji na boisku – sędzia sprawdza, czy zawodnik znajduje się na połowie przeciwnika. Na własnej połowie i na linii środkowej spalony nie występuje.
- Porównanie z piłką i przedostatnim zawodnikiem – oceniane są części ciała zawodnika inne niż ręce i dłonie. Muszą znajdować się bliżej linii bramkowej niż zarówno piłka, jak i przedostatni przeciwnik.
- Ustalenie momentu podania – liczy się chwila, w której współpartner zagrywa lub dotyka piłki. Późniejsze przemieszczenie zawodnika nie zmienia jego ustawienia z tego momentu.
- Ocena aktywności – sędzia sprawdza, czy zawodnik dotknął piłki, przeszkodził przeciwnikowi albo odniósł korzyść z odbicia lub wcześniejszego zagrania.
- Rozstrzygnięcie przewinienia – jeśli zawodnik był na pozycji spalonej i aktywnie uczestniczył w grze, sędzia przerywa akcję i przyznaje drużynie broniącej rzut wolny pośredni z miejsca przewinienia.
Tak działa także ocena taktyki nazywanej pułapką ofsajdową. Obrońcy celowo przesuwają się do przodu w momencie podania, aby napastnik znalazł się za linią przedostatniego zawodnika. Sama pułapka nie jest jednak podstawą decyzji. Sędzia nadal musi sprawdzić, czy napastnik był na pozycji spalonej i czy aktywnie uczestniczył w akcji.
Najczęstsze nieporozumienie wynika z utożsamiania pozycji z przewinieniem. Prawidłowa ocena wymaga odpowiedzi na dwa osobne pytania: gdzie zawodnik znajdował się w momencie podania oraz czy później wpłynął na grę.
Najprościej zapamiętać to tak: pozycja spalona jest tylko ustawieniem, a spalony jako przewinienie pojawia się dopiero po aktywnym udziale w grze.